De stadsomwalling




Hertog Hendrik 1 van Brabant, machthebber die zetelde in het Belgische  Leuven, verleende Maastricht het recht tot het bouwen van een stadsmuur. De muur was circa 2500 meter lang. De ruimte binnen de stadsmuur was circa 36 hectare groot. Grote delen van deze muur zijn nu nog te zien in het centrum van Maastricht. Voordat de eerste stadsomwalling werd gerealiseerd, werd Maastricht beschermd door een aarde wal met daarom heen een gracht, waar afhankelijk van de ligging (hoogte) water in stond. Door de toenemende welvaart en rijkdom ontstond er steeds meer behoefte bij de burgerbevolking om de stad beter te beveiligen tegen vijandelijke legers. De eerste stadsomwalling is  gedurende een korte periode van toegevoegde waarde voor de stad geweest. Door sterke toename van het stedelijk bedrijfsleven vormden buiten de stadsmuren twee sterke centra's van het bedrijfsleven. De looiers (leerbewerkers) langs de oevers van de Jeker en lakenwevers bij de Boschpoort.



  
Oeverwal



In het straatje de Lange Gracht, zijn de overblijfselen van de eerste stadsomwalling nog goed te zien. Deze muur is gebouwd in het jaar 1229 en bestaat uit twee lagen en is 2,5 meter dik. De buitenste muur is de walmuur, aan de binnenkant (straatzijde) is de muur verstevigd met brede pijlers en lage bogen. Onder de bogen zijn de schietgaten nog goed te zien. Daar waar nu het groen woekert liepen vroeger de gilde leden de wacht, om mogelijke indringers te verjagen.


 
 


Lang Grachtje 1895, de stadsmuren verkeren in slechte staat.




De eerste muur liep vanaf de Helpoort richting maas, langs de Maas richting noorden tot aan de Kleine Gracht. Vervolgens diagonaal over de Markt, langs de Grote Gracht naar boven, ter hoogte van de Sint Servaas kerk een scherpe bocht naar links, achter de kerk om in een rechte lijn tot aan de Looiers Gracht. Bij de Looiers Gracht maakte de muur een scherpe bocht naar het oosten richting de Helpoort.

 





U ziet hieronder een foto van de Oeverwal, het bijzondere hier is dat men de huizen op de stadsmuur heeft gebouwd. 

 
 


De huizen gebouwd op de stadsmuur.



Om de nieuwe sterke economische kernen van de looiers en de wevers beter te kunnen beschermen besloot men rond het jaar 1350 om een ruimere stadsomwalling te bouwen. Door de bouw van de nieuwe muur werd het nieuwe beschermingsgebied drie keer groter, namelijk 114 hectare. Gelijktijdig kreeg het stadsdeel Wyck, (aan de andere zijde van de Maas) ook een stadsmuur, hierdoor was de brug beter beschermd en had men betere toezicht op reizigers, vreemdelingen en doortrekkende legers.


  




Na het jaar vijftienhonderd werd de stadsmuur opnieuw aangepast. De stenen muren bleken uiterst kwetsbaar voor kanonsvuur, aarde is beter bestand tegen dit geweld. Tegen de stadsmuur kwam aan stadszijde een aarde wal te liggen. De torens van de vesting werden ontdaan van de romantische spitsen en werden opgevuld met aarde. Ook bouwden men de bastions Haat en Nijd en De vijf köp. Deze bastions werden gebouwd om het groot geschut in stelling te kunnen nemen tegen de vijandelijke legers. De bastions werden grotendeels opgevuld met aarde en puin. Ondergronds zijn kanon kazematten gebouwd. 



 







Rond Maastricht hebben dan ook verschillende grote belegeringen plaatsgevonden. In de tachtig jarige oorlog vond in het jaar 1579 de belegering van de Spanjaarden, onder leiding van Parma, plaats. In het jaar 1632 werden de Spanjaarden na een belegering van twee maanden, uit Maastricht verjaagd. Dit geschiede onder de leiding van Fredrik Hendrik. De Franse belegering vond plaats in het jaar 1794 onder leiding van generaal Kleber.









Tijdens de periodes van vrede werd de stadsmuur verwaarloosd, maar bij oplopende internationale spanningen werd de vesting haastig gerepareerd en gemoderniseerd. 












Maastricht ontwikkelde zich tot de eerste industrie stad van Nederland. Hierdoor ontstond weer een chronisch ruimtegebrek binnen de stadsmuren. De muren stonden een verdere ontwikkeling van de stad ernstig in de weg. In de jaren 1867-1868 vond de grote ontmanteling plaats van de verdedigingswerken, dit gebeurde om plaats te maken voor nieuwe ontwikkelingen en uitbreidingen. Gelukkig zag men op tijd de grote historische waarde van de stadsomwalling in zodat een gedeelte bespaard bleef van de sloop. Buiten de stadsmuren werden steeds meer huizen gebouwd, zodat de roep om een goede verbindingsweg naar de binnenstad alsmaar groter werd. Victor de Stuers ontwikkelde een plan om met name de huizen in het Villapark beter bereikbaar te maken. Hiervoor moest een deel van de stadsmuur worden afgebroken. In dit afgebroken deel werd in het jaar 1888 de poort Waerachtig gebouwd.


 







De Helpoort is de oudste stadspoort van Nederland, de poort is gebouwd in het jaar 1229 n.c. In dat jaar kregen de Maastrichtenaren van Hendrik 1, het recht om hun stad te ommuren. De Helpoort maakt deel uit van de eerste omwalling, deze omwalling had een lengte van c.a 2500 meter. Deze poort is ruim twee eeuwen lang in gebruik geweest als verdedigingswerk. Tegenover de Helpoort ligt het Pesthuis.Dit is de enige stadspoort die nog overgebleven is. Deze poort is de oudste stadspoort van Nederland. Toen de tweede stadsomwalling (einde 15e eeuw) werd gebouwd verloor deze stadspoort haar functie. De stichting  Maastricht Vestingstad is nu de beheerder van deze poort, en organiseert hier o.a exposities.



  






In de tweede helft van 1800 werd en de stadsmuren deels afgebroken. Dit had de volgende reden, de vestingswerken werden overbodig door andere wijze van oorlogsvoering. De expansie drift van de stad. (ruimte creëren). Het onderhoud van de velen stadsmuren en poorten was te duur geworden.




afbraak Tongerse poort 1868


afbraak Brusselsepoort 1868


 De stadsmuur
TYPE="application/x-shockwave-flash" PLUGINSPAGE="http://www.macromedia.com/shockwave/download/index.cgi?P1_Prod_Version=ShockwaveFlash">
Pizzeria

Restaurant
Statensingel 
Maastricht 
043-343 65 00

Home